Nếu có ai hỏi tôi về một cái Tết nguyên bản nhất, tôi sẽ kể về Bản Lướt (Ngọc Chiến, Sơn La) vào những ngày 28, 29 tháng Chạp. Nằm ở độ cao trên 1.000m, Bản Lướt những ngày này như một bức tranh thủy mặc được tô điểm bởi màu trắng của hoa mận và sắc hồng của đào rừng bao phủ lấy những mái nhà gỗ pơ-mu rêu phong.
1. Sắc xuân trên những mái nhà trăm tuổi
Dọc con đường dẫn vào bản, ấn tượng đầu tiên là mùi gỗ pơ-mu thơm nhè nhẹ quyện trong sương sớm. Những mái nhà sàn ở Bản Lướt không lợp ngói đỏ mà lợp bằng những tấm ván gỗ pơ-mu đã ngả màu đen bạc theo thời gian.
Ngày giáp Tết, nắng hanh vàng rát nhẹ lên những hàng rào đá xếp chồng khéo léo. Trước mỗi hiên nhà, các bà, các mẹ đang hối hả phơi những mẹt xôi nếp tan – loại nếp đặc sản trứ danh của vùng Ngọc Chiến – để chuẩn bị giã bánh dày. Màu trắng tinh khôi của gạo nếp, màu xanh của lá dong rừng xếp thành từng xấp dài dọc cầu thang nhà sàn tạo nên một không khí chuẩn bị Tết vừa tất bật vừa bình yên.
2. Tục tắm khoáng nóng – Gột rửa để đón xuân
Điều làm nên cái Tết riêng biệt nhất của Bản Lướt chính là dòng suối khoáng nóng tự nhiên chảy lộ thiên giữa bản. Vào những ngày giáp Tết, đặc biệt là chiều 29 và 30, người dân trong bản không phân biệt già trẻ, trai gái đều cùng nhau ra suối tắm.
Đây không chỉ là sinh hoạt bình thường, mà là một nghi thức tâm linh. Người Bản Lướt tin rằng dòng nước ấm nóng từ lòng đất mẹ sẽ giúp họ trút bỏ hết những muộn phiền, bụi bặm của năm cũ để cơ thể thanh sạch, tâm hồn nhẹ nhõm bước sang năm mới. Hình ảnh những làn khói nghi ngút bốc lên từ dòng suối giữa cái lạnh vùng cao, xen lẫn tiếng cười đùa giòn giã của trẻ nhỏ, là khoảnh khắc đẹp nhất mà bạn chỉ có thể tìm thấy ở đây.
3. Hương vị Tết Ngọc Chiến
Trong gian bếp của người Thái ở Bản Lướt những ngày này, lửa không bao giờ tắt. Mùi cá suối nướng (Pa pỉnh tộp) thơm nức mũi bắt đầu lan tỏa. Người đàn ông trong nhà thì bận rộn với việc mổ lợn bản, thịt được treo lên gác bếp để dành cho những mâm cơm tất niên đãi khách.
Nhưng xúc động nhất vẫn là hình ảnh cả gia đình quây quần bên mâm cơm thấp trên sàn gỗ, nhấp chén rượu nếp thơm nồng. Giữa cái tĩnh lặng của núi rừng Ngọc Chiến, tiếng chúc tụng “Chúc mừng năm mới” bằng tiếng Thái vang lên ấm áp, kết nối mọi người lại gần nhau hơn.
